Đợt “lũ chồng lên lũ” vừa dứt tại các tỉnh bắc miền Trung, từ Hà Tĩnh, Quảng Bình đến Nghệ An, khiến biết bao người dân trong khu vực lâm vào thảm cảnh màn trời, chiếu đất, đói khát. Miền Trung lại oằn mình gánh thêm một năm đại họa như bao năm nào. Theo chân những đoàn cứu hộ để ghi lại tang tóc, đói khát của miền Trung, để thêm một lần dằn vặt bởi những câu hỏi đau lòng...Tiếng kêu cứu trên mái nhà

Xã Sơn Trạch, huyện Bố Trạch (tỉnh Quảng Bình) bị lũ vây khắp nơi. Hơn 500 năm dựng làng lập xóm, người dân miền núi Sơn Trạch chưa bao giờ thấy trận lũ nào ngập lên đến nóc nhà. Ngày 6/10, chúng tôi là những người đầu tiên vào vùng rốn lũ chứng kiến bà con đói, rét, kêu cứu thảm thiết trong mưa gió. Theo chiếc canô cao tốc của Bộ chỉ huy quân sự tỉnh từ xã Hưng Trạch mới biết, chưa bao giờ xã Sơn Trạch bị lũ vây chặt như thế. Lũ dâng ngập khắp nơi.

Chiếc canô mong manh giữa biển lũ, trời mưa xối xả càng làm công tác tiếp cận người dân trên nóc nhà thêm khó khăn. Ông Nguyễn Công Trứ, Phó chủ tịch xã Sơn Trạch, vừa mới thoát chết khi chiếc thuyền đưa ông đến cứu một số dân ở trạm y tế xã đưa ra cầu Xuân Sơn bị chìm, run lập cập nói: “Chưa bao giờ có trận lũ lớn như thế này. Tui cùng anh em cán bộ trong xã đi cứu dân thì thuyền bị lật do nước chảy xiết. May mà bơi được vào nhà dân, rồi dùng thuyền của dân đi cứu dân tiếp”.

Từ đằng xa, hàng chục người đứng trên mái nhà vẫy tay kêu gào cứu giúp, những người còn kẹt ở trong nhà hễ nghe có tiếng canô là họ phá ngói, mở mái chui lên chờ cứu trợ. Cả Sơn Trạch có hơn 2.000 hộ dân, hộ nào cũng bị lũ nhấn chìm. Bà Nguyễn Thị Dị ở xã Sơn Trạch nói trong tiếng khóc: “Nước lên mau lắm, tui trở tay không kịp. Lợn, gà, trâu, bò bị lũ cuốn phăng.

Cứ 30 phút lũ dâng lên thêm một mét. Lúc đầu tui leo lên ngồi trên cái rương, nước ngập rương, tôi leo lên gác, lũ cũng lên theo. Hoảng quá tui phá ngói chui lên ngồi trên nóc nhà thì lũ cũng nhấn chìm nóc luôn, tui thấy cái chết đến gần rồi, đã lấy dây buộc người vào vì kèo để lỡ có chết chìm thì cũng toàn thây cho bà con chôn cất...”.

Ông Nguyễn Viết Ánh, Chủ tịch UBND huyện Quảng Ninh, nhớ lại: “Lũ vượt mức lịch sử mọi năm, dân khổ lắm, lên nóc nhà hết. Chừ dân tự cứu nhau là chủ yếu, chứ chính quyền đã làm hết sức mà lũ vẫn vây cao thì cũng chẳng biết phải làm sao”.

Huyện Lệ Thủy vốn đã quen sống chung với lũ, nhưng năm nay người dân cũng không chống chọi nổi con nước. Tiếng kêu cứu, tiếng khóc thảm thiết hòa với tiếng nước chảy nghe đến não lòng. Riêng ở huyện Minh Hóa, người dân phải vào hang đá lánh lũ, họ bị cô lập, bị đói, bị rét, thấy thương đến xé lòng. Khi đoàn cán bộ huyện Minh Hóa tiếp cận được, hàng ngàn người dân từ trong hang đá hét lên kêu cứu đến lạc cả giọng, bởi đã hơn một tuần họ không có gì ăn, chỉ có lá rừng cùng mấy thứ củ, quả để cầm hơi.

Mưa to, lũ lớn làm đường Hồ Chí Minh tuyến đông Trường Sơn sạt lở nặng, hơn 50.000m3 đất đá vùi lấp mặt đường cộng với lũ cô lập hàng cây số cao hơn 3 mét đã khiến cung đường hoàn toàn tắc nghẽn. Hiện tại Quảng Bình không có một cung đường nào có thể sử dụng được. Chỉ có một con đường duy nhất là không vận bằng trực thăng.

Đã có hai chuyến trực thăng chở hơn 7,5 tấn mì tôm đi cứu đói khẩn cấp đồng bào vùng lũ Quảng Trạch, Tuyên Hóa, Minh Hóa. Những bàn tay tím tái vì lạnh giá vươn lên trời đón đợi những phần mì tôm từ máy bay, hàng ngàn người nhai mì tôm sống ngấu nghiến bởi họ không còn phương tiện gì để nấu chín mì. Họ phải ăn để có sức cầm cự chờ lũ rút.

Quyết tâm không để dân bị đói, Bí thư tỉnh ủy Lương Ngọc Bính chỉ đạo: “Cứu dân bằng mọi cách, không để người dân đói ăn, huy động mọi lực lượng vào cuộc giúp dân”.

Lũ đã qua nhưng hơn bao giờ hết, người dân miền lũ Quảng Bình rất cần sự sẻ chia để vượt qua đau thương, mất mát, vực lại cuộc sống.

Đừng bất ngờ với thiên nhiên!


Trong những ngày vừa qua, theo những chuyến xe, máy bay vào vùng lũ, rất nhiều những người có trách nhiệm phải mang theo về những ưu tư về cảnh tang thương một lần nữa lại tái hiện ở miền Trung. Năm nào cũng thế. Năm ngoái là đồng bào Phú Yên vùng hạ lưu con sông Ba, đồng bào Quảng Nam hạ lưu Thu Bồn, các đô thị Huế, Quảng Ngãi chìm trong lụt. Năm nay là Quảng Bình rốn lũ, Hà Tĩnh chìm trong lốc xoáy và lụt. Hàng ngàn ngôi nhà và hàng vạn người dân giống như phận lá khô bèo bọt trong vòng xoáy giận dữ của thiên nhiên.

Tại sao năm nào miền Trung cũng “tang thương” giống như cả trăm năm nay vẫn thế? Tại sao miền Trung vẫn cứ bất ngờ với thiên nhiên? Ngành khí tượng thủy văn nói rằng không thể báo chi tiết vùng nào sẽ có mưa 1.000 mm gây lũ lụt. Nếu đó là sự “bó tay” của ngành dự báo thời tiết thì sự bó tay đó chỉ lộ ra khi thiên nhiên đã tàn phá nơi này nơi khác! Nghĩa là sẽ còn rất nhiều những bất ngờ khác của thiên nhiên trong thời gian đến mà khí tượng thủy văn không thể cảnh báo.

Thế giới có thể dự báo về động đất, cảnh báo sóng thần để giảm bớt thiệt hại về người và của, vậy mà việc nghiên cứu một công nghệ phòng tránh bão lũ cho từng vùng hầu như chưa bao giờ hiện diện trong báo cáo phát triển của các tỉnh thành miền Trung. Ngân sách Trung ương đã đầu tư cho rất nhiều tuyến đê kè ven biển, cho những ngôi trường tránh lũ ở nông thôn, rồi nhiều chương trình di dời dân.

Nhìn ở vĩ mô thì như vậy, còn trong nhận thức hiểu biết của người dân, có vào tận vùng lũ lụt mới thấy người ta còn phải sợ đói hơn là sợ chết! Trên con sông Gianh những ngày qua không hiếm cảnh dân đổ xô đi vớt gỗ củi, xúc tôm cá, và đồ vật trôi. Người ta bơi thuyền vào dòng lũ dữ để tìm bao thóc của nhà đang bị cuốn. Những tai nạn xảy ra hầu hết là do nạn nhân không ý thức hết sự nguy hiểm.

Trong một chuyến đi về xã Hòa Bắc thuộc thành phố Đà Nẵng, là nơi sinh sống của đồng bào dân tộc Cơ-tu sát với dãy Trường Sơn, chúng tôi thấy san sát những tấm bảng cảnh báo nguy hiểm như “Địa điểm này có thể xảy ra lũ quét”, “Địa điểm này có thể ngập trên 4 mét nước và có xoáy nguy hiểm”, “Khi trời mưa lớn không qua cầu vì nguy hiểm”.

Ngoài ra có nhiều tấm bảng chỉ dẫn người dân hướng chạy về vùng an toàn, vào các địa điểm có nhà hai tầng tránh lũ và lụt. Trong những ngôi nhà sát sườn núi này, có nhiều ngôi nhà được dựng bằng khung sườn sắt đặc thù của vùng lũ. Bắt đầu mùa mưa bão, UBND xã lại tuyên truyền đồng bào Cơ-tu thu dọn tài sản, tích trữ lương thực ở mức 10 ngày để tránh những thiên tai bất ngờ.

Như vậy đã hơn mười năm kể từ ngày xảy ra trận lũ quét lịch sử vào vùng núi phía bắc thành phố, những trận bão lớn vẫn liên tiếp dội vào, nhưng các vùng núi của Đà Nẵng hầu như giảm thiểu về thiệt hại, người dân ít gặp phải cảnh ngặt nghèo về lương thực và mất mát tài sản. Những cách phòng tránh bão đó và ít tốn kém lại có hiệu quả cao trong khi chờ những công trình lớn do Nhà nước đầu tư.

Trong một bản tin gần đây có nói đích thân Bí thư Tỉnh ủy tỉnh Quảng Bình lên trực thăng vào vùng lũ cứu dân, đó là một hình ảnh tốt và kịp thời trên truyền thông. Nhưng điều cần thiết hơn cả là những chương trình phòng chống thiên tai cụ thể với đặc điểm từng vùng được nghiên cứu và kiên trì đôn đốc người dân thực hiện mỗi khi mùa mưa bão đến. Sống chung với thiên nhiên ở bất kỳ trạng thái nào của nó mới là cách thích nghi tích cực...