Dù đã có hẹn trước, chúng tôi vẫn phải chờ gần 2 giờ đồng hồ tại trụ sở Hiệp hội Doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam. Ông Cao Sĩ Kiêm cười “làm hòa” khi đã giải quyết xong công chuyện: Thời điểm này tôi đang được giới truyền thông “săn lùng”. Và dĩ nhiên, câu chuyện với nguyên Thống đốc Ngân hàng Nhà nước sau đó không thể khác ngoài chuyện giá cả, kiềm chế lạm phát và đảm bảo an sinh xã hội - những vấn đề đang nóng hổi vào những ngày đầu tháng 3 này.Bình ổn giá nhưng không thể tách khỏi nguyên tắc của nền kinh tế thị trường

Thưa ông, những ngày qua việc tăng giá, thậm chí tăng quá cao của các mặt hàng thiết yếu như xăng dầu, điện… kéo theo sự “nhảy múa” về giá cả của hàng loạt mặt hàng tiêu dùng đã ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống dân sinh. Và hiện người dân cũng đang hoang mang không hiểu giá sẽ đi tới đâu?

Ổn định và bình ổn giá trong điều kiện chúng ta đang làm là triển khai đồng thời 3 việc: tập trung chống lạm phát; ổn định kinh tế vĩ mô; đảm bảo an sinh xã hội (ASXH). Không thể tách rời 3 vấn đề này khỏi nhau. Cần phải hiểu, việc bình ổn giá cũng phải tuân thủ trình tự gồm: đưa ra những giải pháp quyết liệt để chặn lạm phát xuống; tiếp đó đưa giá cả theo giá thị trường; và khi đưa giá theo thị trường, tất nhiên sẽ có nhiều hệ lụy kéo theo. Vấn đề ở đây là phải đảm bảo thế nào để những ảnh hưởng từ giá cả thị trường tới đời sống người dân phải ở mức thấp nhất. Bình ổn giá với ổn định kinh tế vĩ mô trên cơ sở nền kinh tế thị trường sẽ khác trước kia rất nhiều. Trước đây, chúng ta gắn bình ổn vĩ mô để đảm bảo bình ổn chính trị - xã hội, nhưng bây giờ nếu tách bình ổn vĩ mô ra khỏi nguyên tắc của nền kinh tế thị trường, e rằng không ổn. Ví dụ như không thể để tình trạng Nhà nước bù giá điện triền miên năm này qua năm khác. Nếu thấy lỗ, không doanh nghiệp nào dám đầu tư, như vậy qui hoạch ngành điện không phát triển và 5- 10 năm sau nguồn cung ứng điện sẽ không đảm bảo. Nói rộng ra lạm phát hiện nay rất khác những thời điểm trước.

Bình ổn giá phải đi kèm bình ổn tâm lý người tiêu dùng

Trong suốt những tháng cuối năm 2010 và đầu năm 2011 chúng ta nghe nói nhiều tới chủ trương của Chính phủ về kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô. Mới đây nhất, ngày 24- 2, Nghị quyết 11 của Chính phủ đã cụ thể hóa những nhóm giải pháp lớn?

Nghị quyết 11 Chính phủ vừa qua chỉ đạo nhiều nhóm giải pháp nhằm kiềm chế lạm phát. Trong đó có yêu cầu về đảm bảo an sinh xã hội như hỗ trợ chi phí điện với hộ nghèo, hỗ trợ kinh phí cho các địa phương khi áp chuẩn nghèo mới... Người dân cũng không nên quá hoang mang lo lắng về quá trình bình ổn giá theo qui luật thị trường. Nhưng để những chính sách ASXH nói trên đến được với người dân, với đúng đối tượng cần được hỗ trợ, rất cần sự cụ thể hóa và nhất quán trong điều hành. Điều này đồng nghĩa với bình ổn giá phải song hành với bình ổn tâm lý người dân, người tiêu dùng.

Nhiều chuyên gia kinh tế cho rằng, để chống “sốc” tăng giá và tạo ra một mặt bằng giá mới, nên tiến hành tăng đồng loạt chứ không để tình trạng tăng lắt nhắt như hiện nay. Quan điểm của ông thế nào?

Tôi cho rằng đây là một quan điểm. Song như vừa nói nó chỉ đúng khi cùng với việc đưa giá lên hết một sàn, chúng ta phải đảm bảo được đời sống cho những người có thu nhập thấp, cho đối tượng thuộc hộ nghèo, hộ chính sách...; đảm bảo được sự sống còn cho các doanh nghiệp khi giá cả tác động mạnh mẽ tới việc sản xuất kinh doanh của họ.

Không thể nới lỏng chính sách tài chính, tiền tệ

Như vậy theo nguyên tắc kinh tế thị trường, và theo định hướng chính sách tiền tệ phải linh hoạt, việc điều chỉnh tỉ giá và lãi suất vay như hiện nay là cần thiết. Nhưng mặt trái của điều chỉnh tỉ giá cũng khiến cho giá nhập khẩu tăng, lạm phát sẽ tăng, kéo theo đó tiền VND sẽ lại mất giá. Phải làm thế nào để giảm những thiệt hại do điều chỉnh tỉ giá gây ra, thưa ông?

Điều chỉnh tỉ giá chắc chắn sẽ tăng chi phí cho các doanh nghiệp sử dụng nhiều vật tư nguyên liệu của nước ngoài. Bộ Kế hoạch - Đầu tư, Bộ Tài chính, Bộ Công thương phải có chính sách đi kèm để khai thác mặt mạnh, giảm tác động tiêu cực từ tăng tỉ giá. Nói điều chỉnh tỉ giá lợi cho xuất khẩu nhưng nếu thực tế ta không phát triển được xuất khẩu bao nhiêu thì đâu có lợi. Tỉ giá USD tăng mà Bộ Tài chính không có biện pháp gì trong các dự án lớn dùng USD thì cũng không ổn... Phải có chính sách khai thác việc điều chỉnh tỉ giá. Trước mắt, để hạn chế những ảnh hưởng do điều chỉnh tỉ giá, các doanh nghiệp phải giảm nhập những thứ không cần thiết; nâng cao hiệu quả quản lý lao động, vật tư, thiết bị tiêu hao để bù đắp lại...

Về thực hiện quyết liệt các nhóm giải pháp ổn định kinh tế vĩ mô, Ngân hàng Nhà nước cũng có Chỉ thị số 04/ CT-NHNN về giải pháp tiền tệ, tín dụng, ngân hàng góp phần ổn định giá cả và kinh tế vĩ mô. Trong đó có nêu 7 yêu cầu mà các tổ chức tín dụng cần tuân thủ về ấn định lãi suất huy động và cho vay. Nhưng trên thực tế các ngân hàng vẫn tạo ra một cuộc đua lãi suất. Theo ông, tại sao chúng ta không kiểm soát được?

Phải nhìn nhận công bằng, thực tế này là sự lúng túng trong điều hành, chỉ đạo vĩ mô. Trong 3 tháng đầu năm 2010 chúng ta “ép” lãi suất giảm được vài phần trăm, do đó có tâm lý chủ quan với thị trường tiền tệ, cho rằng nền kinh tế đã ổn định nên đã nới lỏng chính sách. Thêm đó, sau khi có Chỉ thị 04 của NHNN, sự chỉ đạo lại không nhất quán, tạo ra kẽ hở. Nhà nước tuyên bố cho phép thỏa thuận, không khống chế đầu ra nên các ngân hàng đã lợi dụng đua nhau tăng lãi suất. Đây cũng là một bài học về kiểm soát thị trường tiền tệ.

Thưa ông, doanh nghiệp luôn mong muốn tỉ giá ổn định. Vậy bằng cách nào để có thể ổn định sớm nhất tỉ giá?

Điều chỉnh lần này đúng thị trường nhưng về dài hạn phải bám sát chặt hai mục tiêu: kéo lạm phát xuống và tăng được năng lực sản xuất, giảm nhập siêu. Phải tập trung chống lạm phát trước. Các chính sách khác như lãi suất phải rất linh hoạt theo mục tiêu đó.

Tầm nhìn xa phải xa hơn nữa

Lạm phát thực tế luôn cao hơn chỉ tiêu mà chúng ta đặt ra? Theo ông, năm 2011 chúng ta làm cách nào để kéo xuống như mục tiêu đã định?

Lạm phát năm qua của Việt Nam đã cao gấp ba lần, lãi suất giờ thì cao gấp 3-4 lần mức đa số doanh nghiệp thế giới phải chịu. Có nhiều lý do khiến chúng ta khó thực hiện mục tiêu lạm phát ở con số 7%. Thứ nhất là mình đi theo qui luật kinh tế thị trường; thứ hai là nguyên liệu thế giới đang tăng; thứ ba là giá cả lương thực, thực phẩm tăng. Dẫu vậy, nếu mình sử dụng tất cả các biện pháp một cách triệt để thì có thể mức lạm phát cũng không lên cao quá, mà giữ được ở con số 8- 9% là đáng mừng rồi.

Như vậy, chúng ta phải đi những bước nào để thực hiện kiên quyết những nhóm giải pháp chống lạm phát đã nêu?

Những giải pháp vĩ mô thì đã có rồi, vấn đề là triển khai thực hiện thế nào, quản lý thế nào để nó vừa theo xu thế chung, nhưng cũng đừng để ảnh hưởng đến tăng trưởng. Điều này đòi hỏi tầm nhìn vĩ mô, tầm nhìn xa phải xa hơn nữa.

Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi này!